કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ગ્રામિણ રોજગાર વ્યવસ્થામાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. વર્ષોથી ચાલતી મનરેગા યોજના હવે ધીમે ધીમે બંધ થવાની તૈયારીમાં છે અને તેના સ્થાને G-RAM-G યોજના 2026 અમલમાં આવવાની છે. આ યોજનાને વિકસિત ભારત G-RAM-G યોજના તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેને લોકો સામાન્ય ભાષામાં જય રામ જી યોજના પણ કહી રહ્યા છે. 17 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ આ સંબંધિત બિલ સંસદમાં પસાર કરવામાં આવ્યું છે.
G-RAM-G યોજના શું છે?
G-RAM-G યોજનાનું પૂર્ણ નામ ગ્રામીણ રોજગાર અને આજીવિકા મિશન (Gramin Rozgar And Livelihood Mission) છે. આ યોજના મનરેગાનું અપડેટેડ અને વિસ્તૃત સ્વરૂપ છે. જ્યાં મનરેગા હેઠળ ગ્રામિણ મજૂરોને દર વર્ષે 100 દિવસનું કામ મળતું હતું, ત્યાં હવે G-RAM-G યોજના હેઠળ 125 દિવસનું રોજગાર આપવામાં આવશે. એટલે કે ગ્રામિણ મજૂરોને 25 દિવસ વધુ કામ અને વધુ આવક મળશે.
વિકસિત ભારત 2047 સાથે યોજનાનો સંબંધ
સરકારે આ યોજનાને વિકસિત ભારત 2047ના વિઝન સાથે જોડેલી છે. આ યોજના ફક્ત મજૂરી પૂરું પાડવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ગામડાના સર્વાંગી વિકાસ પર કેન્દ્રિત છે. પાણી વ્યવસ્થા, રસ્તા, ખેતી, પર્યાવરણ અને સ્થાનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા મહત્વના ક્ષેત્રોમાં વિકાસ લાવવાનો મુખ્ય હેતુ છે.
મનરેગા અને G-RAM-G યોજનામાં મુખ્ય તફાવત
મનરેગા અને G-RAM-G યોજનામાં સૌથી મોટો તફાવત કામકાજના દિવસોની સંખ્યામાં છે. મનરેગા હેઠળ 100 દિવસનું કામ મળતું હતું, જ્યારે હવે G-RAM-G હેઠળ 125 દિવસનું કામ મળશે.
બીજો મહત્વપૂર્ણ તફાવત એ છે કે વાવણી અને લણણી દરમિયાન 60 દિવસનો વિરામ રાખવામાં આવશે. આ સમયગાળા દરમિયાન સરકારી કામકાજ બંધ રહેશે, જેથી ખેડૂતોને ખેતી માટે પૂરતા મજૂરો મળી રહે.
ત્રીજો મોટો ફેરફાર ખર્ચના વહેંચાણમાં છે. અગાઉ મનરેગાનો સમગ્ર ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર ઉઠાવતી હતી, જ્યારે હવે G-RAM-G યોજનાનો ખર્ચ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે 60:40 ના પ્રમાણમાં વહેંચાશે.
G-RAM-G યોજના હેઠળ કયા પ્રકારના કામ મળશે?
આ યોજના હેઠળ મુખ્યત્વે ચાર પ્રકારના કામોમાં રોજગારી આપવામાં આવશે. પ્રથમ, પાણી સંબંધિત કામ જેમ કે તળાવો બનાવવું, નહેરો સાફ કરવી અને બોરવેલ ખોદવાનું કામ. બીજું, ગામડાના રસ્તા અને પુલોનું નિર્માણ અને મરામત. ત્રીજું, વેરહાઉસ, ગોડાઉન અને સ્થાનિક બજારો જેવી સુવિધાઓનું નિર્માણ. ચોથું, પર્યાવરણ સંરક્ષણ સંબંધિત કામ જેમ કે વૃક્ષારોપણ અને જમીન સંરક્ષણ. તમામ કામનું નિરીક્ષણ GPS દ્વારા કરવામાં આવશે અને હાજરી મોબાઇલ એપ દ્વારા લેવામાં આવશે.
G-RAM-G યોજના હેઠળ વેતન અને ચુકવણી પ્રક્રિયા
મજૂરોને કામ પૂર્ણ થયા બાદ 15 દિવસની અંદર ચુકવણી કરવામાં આવશે. ચુકવણી સીધી બેંક ખાતામાં DBT મારફતે થશે, જેથી કોઈ વચેટિયા સામેલ ન રહે.
જો કોઈ મજૂરને કામ ન મળે, તો તેને બેરોજગારી ભથ્થું મળશે, જે રાજ્ય સરકારની જવાબદારી રહેશે. 15 દિવસ પછી દૈનિક ભથ્થું ચૂકવવામાં આવશે. વેતન દર રાજ્ય સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે, જે રાજ્ય પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
ખેડૂતોને G-RAM-G યોજનાનો કેવી રીતે લાભ મળશે?
આ યોજના ખેડૂતો માટે પણ લાભદાયી સાબિત થશે. વાવણી અને લણણી દરમિયાન 60 દિવસ માટે સરકારી કામ બંધ રહેશે, જેથી ખેડૂતોને મજૂરો સરળતાથી મળી રહે.
પાણીની સુવિધાઓ સુધરવાથી સિંચાઈ સરળ બનશે, સારા રસ્તાઓ બનવાથી પાક બજારમાં પહોંચાડવો સરળ બનશે અને વેરહાઉસના નિર્માણથી પાક સડતા અટકશે. નજીકના બજારોને કારણે પરિવહન ખર્ચ ઘટશે અને ખેડૂતોની આવકમાં વધારો થશે.
G-RAM-G યોજનામાં ગ્રામ પંચાયતની ભૂમિકા
G-RAM-G યોજનામાં ગ્રામ પંચાયતને મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા આપવામાં આવી છે. અગાઉ મોટા ભાગના કામ સરકારી અધિકારીઓ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતા હતા, પરંતુ હવે ગ્રામ પંચાયત અને ગ્રામસભા નક્કી કરશે કે કયા કામોને પ્રાથમિકતા આપવી.
પંચાયતે ઓછામાં ઓછું 50% કામ જાતે સંભાળવું પડશે. દર છ મહિને ગ્રામસભામાં ખર્ચ અને કામનો હિસાબ રજૂ કરવો ફરજિયાત રહેશે. જો કોઈ અનિયમિતતા જોવા મળશે, તો કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
G-RAM-G યોજના ક્યારે લાગુ થશે?
સંસદમાં બિલ પસાર થઈ ચૂક્યું છે અને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી બાદ તે કાયદો બનશે. જાન્યુઆરી 2026થી તૈયારીઓ શરૂ થશે, જેમાં નવા નિયમો બનાવવામાં આવશે, કર્મચારીઓને તાલીમ આપવામાં આવશે અને નવી કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવશે.
આ યોજના 2026ના મધ્ય સુધીમાં સમગ્ર દેશમાં અમલમાં આવશે. જેમની પાસે પહેલેથી મનરેગાનું જોબ કાર્ડ છે, તેમને નવી નોંધણી કરવાની જરૂર નહીં પડે અને તેઓ આપમેળે G-RAM-G યોજનામાં ટ્રાન્સફર થઈ જશે.
Himanshu PandyaMahitiGovt.Com ના સ્થાપક અને કન્ટેન્ટ ક્રિએટર. સરકાર સંબંધિત નોકરીઓ, યોજનાઓ અને સૂચનાઓને સરળ અને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરવાનો મારો સતત પ્રયાસ છે, જેમાં દરેક માહિતી સત્તાવાર સ્ત્રોત પરથી ચકાસવામાં આવે છે.